Uyuşturucu Madde Kullanımı Suçu (TCK m.191)
1. Giriş
Uyuşturucu madde kullanımı suçu, Türk Ceza Hukuku’nda hem bireylerin sağlığını korumayı hem de toplum güvenliğini sağlamayı amaçlayan “karma korunan hukuki değer” yaklaşımıyla ele alınmaktadır. TCK m.191, özellikle kullanıcı konumundaki kişilere yönelik “cezalandırma yerine tedavi ve rehabilitasyon” yönelimini barındırdığı için, modern suç politikaları açısından dikkat çekici bir düzenleme niteliğindedir. Bu makalede, suçun yapısal unsurları, fail davranışları, cezalandırma politikası ve Yargıtay içtihatlarının belirlediği kriterler ayrıntılı biçimde incelenecektir.
2. Hukuki Düzenleme ve Suç Tipinin Yapısı
TCK m.191’e göre suç; “Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden, bulunduran veya uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişi…” şeklinde tanımlanır. Madde, failin amaçsal davranışını dikkate alır: Uyuşturucu madde ticareti değil, kullanımı veya kullanmak amacıyla bulundurma cezalandırılmaktadır.
2.1. Suçun Koruduğu Hukuki Değer
Öğretide genel olarak iki yaklaşım benimsenir: Bireysel sağlık yaklaşımı (kişinin vücut bütünlüğünü korur) ve Toplumsal risk yaklaşımı (kamusal yararı korur). Yargıtay uygulaması her iki değeri de dolaylı biçimde kabul etmektedir.
Maddi Delil Bütünlüğü
Yargıtay, ticaret-kullanım ayrımında sadece miktarı değil, tüm maddi delil bütünlüğünü esas alır.
Hukuka Uygun Arama
CMK 119 uyarınca usulüne uygun arama kararı yoksa, elde edilen delil hükme esas alınamaz.
Zincirleme Muhafaza
Numunelerin alınmasından analizine kadar "zincirleme muhafaza" ilkesi mahkumiyet için şarttır.
3. Fail Davranışları ve Tipiklik
3.1. Kullanmak için satın alma / kabul etme / bulundurma
Yargıtay içtihatlarına göre, failin kişisel kullanım amacı; madde miktarı, paketleme şekli, kullanım araçları ve iletişim kayıtları gibi somut delillerle belirlenir. Yargıtay 10. CD, "miktar ölçütü" kararlarında ticaret–kullanım ayrımında tek ölçütün miktar olmadığını belirtmiştir.
3.2. Uyuşturucu madde kullanımı
Kullanma fiilinin sabit görülmesi için; Adli tıp raporu, test sonuçları, failin ikrarı ve içim malzemeleri birlikte değerlendirilir. Yargıtay, idrar testi pozitifliğinin tek başına mahkûmiyet için yeterli olmadığını vurgulamıştır.
4. Yargıtay’ın Belirlediği Temel Ölçütler
- Miktar ve Ambalaj: Paketleme tarzı ve kullanım araçları birlikte değerlendirilir.
- Arama ve El Koyma: Usulüne uygun karar ve "Suçüstü hali" koşulları aranır.
- Analiz Süreçleri: Mühürleme eksikliği ve paketleme zinciri denetlenir.
5. Cezalandırma Politikası: Tedavi ve Denetimli Serbestlik
TCK m.191'in özgün niteliği, cezadan önce alternatif müdahaleleri öngörmesidir:
5.1. Tedavi ve Denetimli Serbestlik: Savcılık aşamasında kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilebilir. Kişi tedaviye yönlendirilir ve rehabilitasyon programına alınır.
5.2. Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB): TCK 191 kapsamındaki davalarda sanığın geçmişi ve suç sonrası tutumu merkeze alınarak yaygın olarak uygulanır.
6. Akademik ve Yargısal Tartışmalar
Öğretide madde bağımlılığının “özgür irade zafiyeti” doğurduğu tartışılsa da, Yargıtay bağımlılığı ancak cezadan indirim veya tedaviye yönlendirme açısından etkili saymaktadır. Kullanım ile ticarete teşebbüs ayrımı, uygulamanın en belirsiz ancak Yargıtay içtihatlarıyla sistematik hale gelen alanıdır.
7. Yargıtay’dan Öne Çıkan İçtihat Özetleri
- Miktar Belirleyici Değildir: Tek başına miktar ticari amaç için yeterli değildir. (Yargıtay 10. CD)
- Hukuka Aykırı Delil: Usule aykırı arama sonucu elde edilen delil kullanılamaz. (Yargıtay CGK)
- Sadece Test Yeterli Değildir: İdrar testi pozitifliği tek başına kullanım fiilini sabit kılmaz.
- Kişisel Kullanım Değerlendirmesi: Ekonomik durum ve saklama biçimi belirleyicidir.
8. Sonuç
Uyuşturucu madde kullanımı suçu, kullanıcıyı cezalandırmaktan ziyade topluma geri kazandırmayı amaçladığından, tedavi ve denetimli serbestlik mekanizmaları geniş biçimde uygulanır. Ancak arama kararlarının usulüne uygunluğu ve kullanım–ticaret ayrımının somut delillerle ortaya konulması yargılamanın en kritik başlıklarıdır. Hak kaybına uğramamak için sürecin uzman bir hukukçu desteğiyle takibi hayati önem taşır.
DETAYLI BİLGİ İÇİN İLETİŞİME GEÇİNİZ
Yılmaz Hukuk Bürosu olarak ceza yargılaması süreçlerinde profesyonel destek sunmaktayız.